Udānavarga Home Page Next Varga
16: Prakirṇakavarga
−−⏑−¦−,⏑⏑¦−⏑−− Triṣṭubh x 2
pūrvaṁ hi ktyaṁ pratijāgareta
−−−−,¦−⏑−¦−⏑−− Vedic opening The same opening occurs in Jātaka 466.12, which reads: mā maṁ kiccaṁ kiccakāle byadhesi. In line d, which is defective in the Sanskrit version, the Pāḷi reads: na taṁ kiccaṁ kiccakāle byadhe, which again gives the Vedic opening.01
mā me ktyaṁ ktyakāle vihanyāt |
−−⏑−¦−,⏑⏑¦−⏑−⏑− Jagatī
taṁ nityakāle pratiyatyakāriṇaṁ
−⏑−−,¦−⏑−¦−⏑−− Triṣṭubh
naiva ktyaṁ ktyakāle vihanti || 16.1 [331]
−⏑−−¦⏑⏑⏑−¦¦−⏑−−¦⏑−⏑− navipulā
vyāyametaiva puruṣo yāvad arthasya niṣpadaḥ |
−−⏑−¦⏑−−−¦¦⏑−−−¦⏑−⏑−
paśyed asau tathātmārthaṁ yathaivecchet tathā bhavet || 16.2 [332]
−−⏑−¦−⏑⏑−¦¦⏑−−−¦⏑−⏑− bhavipulā
uttiṣṭhata vyāyamata kurudhvaṁ dvīpam ātmanaḥ |
−−−⏑¦⏑−−−¦¦⏑−−⏑¦⏑−⏑−
karmāro rajatasyaiva haradhvaṁ malam ātmanaḥ |.
−−⏑⏑¦−⏑−⏑− Vaitālīya x 2
nirdhāntamalā hy anaṅgaṇā
⏑⏑−−⏑⏑¦−⏑−⏑− Reading upeṣyĕtha m.c.02
na punar jātijarām upeṣyetha || 16.3 [333]
⏑−⏑−¦−,−−−¦¦−⏑−−¦⏑−⏑− mavipulā
alajjitavye lajjante lajjitavye tv alajjinaḥ |
⏑⏑−⏑¦⏑−−−¦¦⏑−−⏑¦⏑−⏑−
abhaye bhayadarśīno bhaye cābhayadarśinaḥ |
−−−⏑¦⏑−−−¦¦−−−−¦⏑−⏑−
mithyādṣṭisamādānāt satvā gacchanti durgatim || 16.4 [334]
−⏑−−¦⏑−−−¦¦−−−−¦⏑−⏑−
yas tu pūrvaṁ pramādyeha paścād vai na pramādyate |
⏑⏑−−¦⏑−−−¦¦−⏑−−¦⏑−⏑−
sa imaṁ bhāsate lokam abhramuktaiva candramāḥ || 16.5 [335]
−⏑−−¦⏑−−−¦¦−−−−¦⏑−⏑−
yas tu pūrvaṁ pramādyeha paścād vai na pramādyate |
⏑⏑−⏑−¦⏑−−−¦¦⏑−⏑⏑¦⏑−⏑− 9 syllables The 1st syllable is not resolved here as that would go against the rule of resolution, rather we have to understand incomplete Sanskritisation sa + imāṁ should give semāṁ. cf. Sn 768c: somaṁ (so + imaṁ) visattikaṁ loke. Same in 338 & 340 below.03
sa imāṁ viṣaktikāṁ loke smtaḥ samativartate || 16.6 [336]
⏑⏑−⏑−¦−⏑⏑−¦¦−⏑−−¦⏑−⏑− bhavipulā
daharo 'pi cet pravrajate yujyate buddhaśāsane |
⏑⏑−−¦⏑−−−¦¦−⏑−−¦⏑−⏑−
sa imaṁ bhāsate lokam abhramuktaiva candramāḥ || 16.7 [337]
⏑⏑−⏑−¦−⏑⏑−¦¦−⏑−−¦⏑−⏑− bhavipulā
daharo 'pi cet pravrajate yujyate buddhaśāsane |
⏑⏑−⏑−¦⏑−−−¦¦⏑−⏑⏑¦⏑−⏑− 9 syllables
sa imāṁ viṣaktikāṁ loke smtaḥ samativartate || 16.8 [338]
−⏑−⏑¦⏑−−−¦¦⏑⏑−⏑¦⏑−⏑−
yasya pāpaktaṁ karma kuśalena pithīyate |
⏑⏑−−¦⏑−−−¦¦−⏑−−¦⏑−⏑−
sa imaṁ bhāsate lokam abhramuktaiva candramāḥ || 16.9 [339]
−⏑−⏑¦⏑−−−¦¦⏑⏑−⏑¦⏑−⏑−
yasya pāpaktaṁ karma kuśalena pithīyate |
⏑⏑−⏑−¦⏑−−−¦¦⏑−⏑⏑¦⏑−⏑− 9 syllables
sa imāṁ viṣaktikāṁ loke smtaḥ samativartate || 16.10 [340]
−−⏑−¦⏑⏑⏑−¦¦⏑⏑−−¦⏑−⏑− navipulā
yo jīvite na tapate maraṇānte ca sarvaśaḥ |
⏑−−⏑¦⏑−−−¦¦⏑⏑−−¦⏑−⏑−
sa vai dṣṭapado dhīro maraṇānte na śocate || 16.11 [341]
−−⏑−¦⏑⏑⏑−¦¦⏑⏑−−¦⏑−⏑− navipulā
yo jīvite na tapate maraṇānte ca sarvaśaḥ |
⏑−−⏑¦⏑−−−¦¦−⏑−−¦⏑−⏑−
sa vai dṣṭapado dhīraḥ śokamadhye na śocati || 16.12 [342]
−−⏑−¦⏑⏑⏑−¦¦⏑⏑−−¦⏑−⏑− navipulā
yo jīvite na tapate maraṇānte ca sarvaśaḥ |
⏑−−⏑¦⏑−−−¦¦−⏑−−¦⏑−⏑−
sa vai dṣṭapado dhīro jñātimadhye virocate || 16.13 [343]
−−−−,¦−⏑−−¦¦−−−−¦⏑−⏑− ravipulā We need to read bhāveta m.c.04
kṣnāṁ dharmāṁ viprahāya śuklāṁ bhāvayata bhikṣavaḥ |
−−⏑−¦⏑−−−¦¦⏑−⏑⏑¦⏑−⏑−
okād anokam āgamya vivekam anubṁhayet |
−⏑−⏑¦⏑−−−¦¦−−−−¦⏑−⏑−
tatra cābhirametāryo hitvā kāmān akiñcanaḥ || 16.14 [344]
−−⏑⏑¦⏑−−−¦¦−−⏑−¦⏑−⏑−
śuddhasya hi sadā phalguḥ śuddhasya poṣathaḥ sadā |
−−⏑⏑¦⏑−⏑−¦¦⏑−−−¦⏑−⏑− Anuṣṭubh
śuddhasya śucikarmaṇaḥ sadā saṁpadyate vratam || 16.15 [345]
−−⏑⏑¦⏑−−−¦¦−⏑−−¦⏑−⏑−
kṣetrāṇi tṇadoṣāṇi rāgadoṣā tv iyaṁ prajā |
−−⏑⏑¦⏑−−−¦¦−−−⏑¦⏑−⏑−
tasmād vigatarāgebhyo dattaṁ bhavati mahāphalam || 16.16 [346]
−−⏑⏑¦⏑−−−¦¦−⏑−−¦⏑−⏑−
kṣetrāṇi tṇadoṣāṇi dveṣadoṣā tv iyaṁ prajā |
−−⏑⏑¦⏑−−−¦¦−−−⏑¦⏑−⏑− Reading -dv- in vigatadveṣebhyo as not making position to give the pathyā cadence, which seems preferable to reading mavipulā with an unexpected short 4th syllable in the opening; cf. the verses that follow. Dhp 357 reads: tasmā hi vītadosesu, which gives pathyā.05
tasmād vigatadveṣebhyo dattaṁ bhavati mahāphalam || 16.17 [347]
−−⏑⏑¦⏑−−−¦¦−⏑−−¦⏑−⏑−
kṣetrāṇi tṇadoṣāṇi mohadoṣā tv iyaṁ prajā |
−−⏑⏑¦⏑−−−¦¦−−−⏑¦⏑−⏑−
tasmād vigatamohebhyo dattaṁ bhavati mahāphalam || 16.18 [348]
−−⏑⏑¦⏑−−−¦¦−⏑−−¦⏑−⏑−
kṣetrāṇi tṇadoṣāṇi mānadoṣā tv iyaṁ prajā |
−−⏑⏑¦⏑−−−¦¦−−−⏑¦⏑−⏑−
tasmād vigatamānebhyo dattaṁ bhavati mahāphalam || 16.19 [349]
−−⏑⏑¦⏑−−−¦¦−⏑−−¦⏑−⏑−
kṣetrāṇi tṇadoṣāṇi lobhadoṣā tv iyaṁ prajā |
−−⏑⏑¦⏑−−−¦¦−−−⏑¦⏑−⏑−
tasmād vigatalobhebhyo dattaṁ bhavati mahāphalam || 16.20 [350]
−−⏑⏑¦⏑−−−¦¦−−−−¦⏑−⏑−
kṣetrāṇi tṇadoṣāṇi tṣṇādoṣā tv iyaṁ prajā |
−−⏑⏑¦⏑−−−¦¦−−−⏑¦⏑−⏑−
tasmād vigatatṣṇebhyo dattaṁ bhavati mahāphalam || 16.21 [351]
−⏑⏑⏑¦⏑−−−¦¦−⏑−−¦⏑−⏑− The opening of this line with 2 light syllables in 2nd and 3rd positions is unusual. There is no parallel to compare here.06
ṣaṣṭha adhipatī rājā rajyamāne rajasvalaḥ |
⏑−−⏑¦⏑−−−¦¦−−−−¦⏑−⏑−
arakte virajā bhavati rakte bālo nirucyate || 16.22 [352]
⏑⏑−−¦⏑,−−−¦¦−⏑−⏑¦⏑−⏑− Reading -pr- in asthiprākāraṁ as not making position, giving the pathyā opening; Dhp 150: aṭṭhīnaṁ nagaraṁ kataṁ, is an Anuṭṭhubha verse, which is a rarity in the Pāḷi Canon.07
nagaraṁ hy asthiprākāraṁ māṁsaśoṇitalepanam |
−⏑−−¦⏑−−−¦¦−−−−¦⏑−⏑− Reading dv- in dveṣaś as not making position, giving the pathyā cadence, which is preferable to reading mavipulā with a faulty opening.08
yatra rāgaś ca dveṣaś ca māno mrakṣaś ca bādhyate || 16.23 [353]
−−⏑⏑¦−⏑−⏑−− Aupacchandasaka
hetuprabhavaṁ sadā hi duḥkhaṁ
⏑⏑−−⏑⏑¦−⏑−⏑−−
tad apaśyaṁ sa hi tena tatra baddhaḥ |
−⏑⏑⏑⏑¦−⏑−⏑−−
tasya tu samayāj jahāti saṅgaṁ
⏑⏑−−⏑⏑¦−⏑−⏑−−
na hi bāhyā prajahanti taṁ mahaugham || 16.24 [354]
|| prakīrṇakavargaḥ 16 || ||
Udānavarga Home Page Next Varga